Misselijkheid en braken

Weetjes

• Tot wel 80% van de vrouwen is misselijk aan het begin van de zwangerschap.
• De klachten beginnen meestal tussen week 4 en week 7 van de zwangerschap.
• De piek van de klachten ligt rond 9 weken zwangerschapsduur.
• Na week 14 van de zwangerschap zijn voor 50% van de vrouwen die misselijk zijn geweest de klachten verdwenen. Na 20 weken geldt dit voor 90% van die vrouwen. Voor een kleine groep vrouwen blijft de misselijkheid dus bestaan, soms zelfs tot aan de bevalling.
• De ernst van de misselijkheid varieert en kan ook gepaard gaan met overgeven.
• Overgeven is erg slecht voor je gebit. Het zuur maakt je tandglazuur zacht. Direct poetsen is weliswaar lekker fris, maar kan je glazuur verder aantasten. In plaats van poetsen kan je beter spoelen met water of melk of kauwen op suikervrije kauwgom.
• De misselijkheid kan de gehele dag aanwezig zijn, maar soms ook alleen een deel van de dag zoals de ochtend.

Oorzaak

De precieze oorzaak is onbekend en dit is ook logisch, wanneer je je bedenkt dat de klachten heel uiteenlopend zijn. Oorzaak en gevolg zijn dus niet één op één met elkaar in verband te brengen. De volgende factoren spelen waarschijnlijk een rol:

• Het zwangerschapshormoon Bèta-hCG. Wanneer je veel van dit hormoon hebt (bijvoorbeeld bij een meerlingzwangerschap) is de kans op misselijkheid groter.
• Andere hormonen, zoals schildklierhormonen, progesteron of oestrogenen.
• Zwangerschapsmisselijkheid lijkt iets vaker voor te komen bij vrouwen die voor het eerst zwanger zijn en bij vrouwen die bekend zijn met overgewicht of migraine.
• Heb je last gehad van misselijkheid in de vorige zwangerschap, dan is de kans groot dat je dit opnieuw zult hebben. Ook wanneer zwangerschapsmisselijkheid veel voorkomt in je familie lijkt de kans dat jij hier ook last van krijgt groter te zijn.
• Bij fysieke of mentale vermoeidheid zien we dat klachten van misselijkheid verergeren.
• De spijsvertering is onder invloed van hormonen vertraagd. Je eten blijft dus langer in je maag. Alle sluitspieren in je lijf werken daarnaast wat minder goed, dus ook de sluitspier tussen je slokdarm en je maag. Door deze combinatie komt voeding vanuit je maag gemakkelijker weer omhoog.

Wat kan je doen?

• Het helpt om de maag gevuld te houden. Een lege maag zorgt voor een lage zuurtegraad in de maag en geeft irritatie. Je maag gevuld houden kan je het beste doen door verspreid over de dag kleine hoeveelheden te eten. Heb je last van ochtendmisselijkheid? Leg ‘s avonds bijvoorbeeld een biscuitje klaar bij je bed, zodat je al wat kan eten voordat je opstaat. Door steeds kleine beetjes te eten voorkom je bovendien dat je maag overvol zit, waardoor voeding makkelijker omhoog kan komen.
• Kies voor ‘neutrale’ voeding voor je maag. Vermijdt scherpe kruiden, zuur of erg vet eten. Dit kan leiden tot meer irritatie en daarmee (toename van) misselijkheid. Producten die kunnen helpen neutraliseren zijn bijvoorbeeld een biscuitje/beschuitje of gele vla.
• Drink voldoende. Zeker wanneer je moet overgeven dan is het belangrijk om genoeg vocht binnen te krijgen om uitdroging te voorkomen. Ook een kop bouillon kan helpen. Dit stimuleert meteen je trek in eten en zorgt naast vocht ook voor extra zouten. Als drinken ook lastig is, neem dan steeds een paar slokjes per keer.
• Gember is aangetoond effectief tegen misselijkheid. Je kan het eten, er gemberthee van maken of bijvoorbeeld innemen in capsulevorm.
• Acupressuur zou tot vermindering van klachten kunnen leiden.
• Gun jezelf de tijd. Vermoeidheid en stress kunnen de klachten verergeren. Neem voldoende rust.
• Wanneer bovenstaande tips niet voldoende zijn, kan je als aanvulling hierop medicatie gebruiken. We bespreken de meest gebruikte medicatie.
  • Het meest gebruikte medicijn is meclozine, ook vaak verkocht onder de merknaam Emesafene®. Dit middel vermindert de misselijkheid en kan je zonder recept bij de drogist of apotheek kopen. Het medicijn is onderzocht en veilig gebleken in de zwangerschap. Een ander voordeel is dat het als tabletvorm, maar ook als zetpillen verkrijgbaar is. Dit kan heel praktisch zijn wanneer je veel moet overgeven. Wanneer dit niet voldoende werkt kunnen andere medicijnen op recept gebruikt worden, zoals:
  • Metoclopramide (Primperan®). Dit middel vermindert de misselijkheid en versterkt daarnaast de sluitspier van de slokdarm. Ook versnelt het de lediging van de maag en darmen. Metoclopramide kan in tabletvorm worden gegeven, maar ook via een injectie of per infuus worden toegediend.
  • Doxylamine (Xonvea®) onderdrukt het misselijkheidsgevoel en is verkrijgbaar in tabletvorm.
  • Ondasteron (Zofran®). Ondasteron is verkrijgbaar in tabletvorm, maar ook als smelttablet, zetpil, drank of injectie. Dit medicijn wordt bij voorkeur niet gegeven tijdens het eerste trimester.
  • Vitamine B6 kan worden toegevoegd aan bovenstaande medicamenten om de werking ervan te bevorderen.
• Bekijk van te voren goed hoe én hoe lang je het medicijn kan gebruiken (bijsluiter) en overleg met je arts/ verloskundige. Wanneer je ook andere medicatie gebruikt is het van belang dat je van te voren nagaat of de medicatie gelijktijdig kan worden gebruikt. Eventueel kun je ook overleggen met de apotheek.

Kan het kwaad?

Misselijkheid is een veel voorkomende kwaal tijdens de zwangerschap en kan in de meeste gevallen geen kwaad. Het is lastig om te beschrijven waar de grens ligt van wat nog normaal is en wat niet meer. Doorgaans wordt de scheidingslijn getrokken bij het punt waarop medisch ingrijpen nodig is. Je spreekt dan van ‘hyperemesis gravidarum’, wat uit het Grieks en Latijn vertaald letterlijk ‘extreem braken door zwangeren’ betekent. Dit komt voor in zo’n 2% van alle zwangerschappen. De volgende symptomen kunnen voorkomen:

• Veelvuldig overgeven
• Gewichtsverlies
• Ondervoeding (niks kunnen binnenhouden)
• Tekenen van uitdroging, zoals niet/weinig plassen en hoofdpijn
• Vermoeidheid
• Duizeligheid en flauwvallen

Hyperemesis gravidarum is voornamelijk vervelend voor jezelf. Om de baby hoef je je geen zorgen te maken! De baby is erg klein en heeft relatief weinig nodig, waardoor hij/zij veelal prima kan worden voorzien van voedingsstoffen. Wanneer je onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgt gaat je lichaam vetreserves gebruiken, waardoor de baby alsnog vanuit die reserves kan worden voorzien. Afbraak van vetten kan worden gecontroleerd in je urine. Hierin zijn dan namelijk ketonen te meten. Ketonen in de urine zeggen dus indirect iets over de mate waarin je voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt. Ook in het bloed kunnen hiervoor aanwijzingen zijn. Naast een tekort aan voedingsstoffen kan er ook sprake zijn van een tekort aan vocht, wat kan leiden tot uitdroging. Een tekort aan vocht kan je minder lang volhouden dan een tekort aan voedsel. Eventuele uitdroging en/of ondervoeding moeten behandeld worden. Denk je dat hiervan bij jou sprake is, neem dan contact op met je verloskundige of arts. Wanneer er inderdaad sprake blijkt van uitdroging en/of ondervoeding kun je hiervoor worden opgenomen in het ziekenhuis. Behandeling bestaat vaak uit het toedienen van vocht via het infuus, eventueel aangevuld met vitaminen en mineralen. Tevens wordt gekeken naar medicatie tegen de misselijkheid. Soms is het nodig om sondevoeding te geven. Dit wisselt per situatie en zal in het ziekenhuis met je worden besproken. Het is vaak niet nodig dat je lang opgenomen blijft in het ziekenhuis. Opname gedurende een aantal uur tot een dag is meestal voldoende om er weer tegenaan te kunnen. Soms zijn meerdere opnames nodig.

Naast een fysieke impact hebben misselijkheid en (veelvuldig) braken ook een psychische impact. Genieten van de zwangerschap kan moeilijk zijn en daarnaast is er ook niet altijd begrip vanuit de omgeving. Steun en hulp vanuit de omgeving zijn erg fijn. Daarnaast kun je hulp inschakelen via je verloskundige of arts of in contact komen met lotgenoten via Stichting ZEHG (Zwangerschapsmisselijkheid En Hyperemesis Gravidarum).